Żywność
Dostęp do zdrowej, podstawowej żywności niezależnie od aktualnej zdolności zarobkowej.
Od czego zaczynamy
Problemy
XXI wieku.
Nie budujemy wizji w próżni. Zaczynamy od systemów, które już działają, lecz nie potrafią połączyć wiedzy, zasobów i odpowiedzialności w wystarczająco długim horyzoncie.
9 OBSZARÓWDIAGNOZAKIERUNEKOTWARTE PYTANIA
Wspólny mianownik
Nie brakuje nam pojedynczych rozwiązań. Brakuje zdolności łączenia ich bez budowania jednego centrum kontroli.
Dlatego AI pojawia się tutaj jako warstwa koordynacji. Ma tłumaczyć złożoność, wykrywać niewykorzystane połączenia i pokazywać konsekwencje. Cele, wartości i prawo do sprzeciwu pozostają po stronie ludzi.
Gwarantowana podstawa życia
Godność nie może zaczynać się dopiero po wypłacie.
To nie obietnica nieograniczonych dóbr. To minimalny poziom bezpieczeństwa, poniżej którego człowiek nie powinien spaść, nawet gdy nie pracuje, popełni błąd, zachoruje albo odrzuci system cyfrowy.
Edukacja
Bezpłatna nauka przez całe życie, dostępna lokalnie, cyfrowo i bez konieczności udziału w jednym systemie.
Leczenie
Powszechna pomoc medyczna bez karania za chorobę, pochodzenie, geny lub wcześniejsze wybory.
Transport
Podstawowy, ekologiczny transport zbiorowy pozwalający dotrzeć do pracy, szkoły, lekarza i innych ludzi.
Woda i energia
Bezpłatny limit wystarczający do godnego życia. Większe zużycie i użycie zarobkowe podlegają normalnym opłatom.
Mieszkanie
Droga prowadzi od bezpiecznego, taniego i stabilnego najmu do własnego pokoju, a w dalszej przyszłości do znacznie łatwiej dostępnego mieszkania.
Dieta 2127
Mniej ideologii.
Więcej wiedzy i jawności.
Znamy ogólny kierunek: dieta różnorodna, odżywcza, zrównoważona i dopasowana do człowieka oraz miejsca. Nie znamy jeszcze ostatecznej odpowiedzi na każdy spór o mięso, nabiał, przetwarzanie i nowe źródła białka.
Co już wiemy
Zdrowa dieta potrzebuje różnorodności, odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych, umiaru oraz możliwie małej ilości produktów silnie przetworzonych. Warzywa, owoce, rośliny strączkowe, pełne ziarna i grzyby powinny odgrywać znacznie większą rolę niż dziś.
Czego nadal nie wiemy
Nie istnieje jeden idealny jadłospis dla każdego człowieka, klimatu i kultury. Geny, wiek, aktywność, mikrobiom, zdrowie, lokalna dostępność i wpływ środowiskowy tworzą złożony układ. Potrzebujemy badań prowadzonych przez dziesięciolecia, a nie kolejnej cudownej diety na jeden sezon.
Co może znaleźć się na stole
Podstawą mogą być świeże i sezonowe produkty, lokalne tam, gdzie poprawia to rzeczywisty bilans. Żywność z fermentacji i bioreaktorów może uzupełniać dietę. Nabiał oraz naturalnie i etycznie pozyskane białko zwierzęce prawdopodobnie pozostaną jej częścią dla części ludzi.
Wolność wyboru i pełna informacja
Człowiek zachowuje prawo do wyboru jedzenia. Powinien jednak wiedzieć, jak powstał produkt, jaki ma wpływ i jak żyło zwierzę, które stało się jego częścią. Wolność nie wymaga ukrywania cierpienia za reklamą, panierką i anonimowym kształtem.
Żywa istota, nie surowiec bez historii
Burger, nugget lub bezkształtny kawałek przetworzonej materii był wcześniej częścią żywego zwierzęcia.
Jeżeli człowiek wybiera mięso, zwierzę nie powinno cierpieć, a jego życie powinno odpowiadać biologii gatunku i być możliwie bliskie warunkom naturalnym. Taka jawność może prowadzić do mniejszego spożycia, lepszej hodowli i uczciwszej ceny. Nie przesądza jednak za wszystkich, że w jednym dniu mają zostać wegetarianami.
Mieszkanie jako proces
Najpierw bezpieczeństwo.
Potem własna przestrzeń.
Zmiana nie może polegać na jednym wielkim wykupie. Powinna rosnąć powoli, obok rynku prywatnego, z kontrolą cen, koncentracji własności i skutków dla lokalnych społeczności.
Stabilny najem
Bezpieczny dach i tani, przewidywalny najem są pierwszym osiągalnym poziomem. Nie wymagają obietnicy natychmiastowej własności dla każdego.
Własny pokój
Lokalne, spółdzielcze i publiczne fundusze stopniowo zwiększają zasób mieszkań. Własna przestrzeń staje się standardem, a nie luksusem.
Dostępne mieszkanie
Własne mieszkanie staje się realną możliwością bez dziedziczenia majątku i bez zadłużenia na większość dorosłego życia.
Propozycja granicy danych
Liczymy zasoby.
Nie prześwietlamy życia.
To robocza odpowiedź na pytanie, jakich danych budżet środowiskowy nie powinien zbierać. Szczegółowe obliczenie może pozostać lokalnie na urządzeniu, a wspólny system otrzymuje tylko konieczne podsumowanie.
Rozmowy i internet
Budżet środowiskowy nie potrzebuje treści prywatnych wiadomości, historii wyszukiwania ani odwiedzanych stron.
Zdrowie i geny
Nie powinien otrzymywać dokumentacji medycznej, danych genetycznych ani informacji o życiu seksualnym.
Poglądy i relacje
Religia, przekonania polityczne, kontakty i sieć znajomych nie służą do liczenia wpływu środowiskowego.
Ciągła lokalizacja
Nie jest potrzebna pełna historia przemieszczania się. Wystarczy dobrowolnie podana lub lokalnie obliczona kategoria podróży.
Pełny koszyk zakupów
Centralny system nie musi wiedzieć, co dokładnie kupiono. Może otrzymywać jedynie sumę wpływu policzoną na urządzeniu użytkownika.
Jeden wynik człowieka
Ślad środowiskowy nie może zamienić się w stałą ocenę moralności, wartości ani wiarygodności osoby.
Produkujemy żywność w systemie pełnym wiedzy, która nadal nie potrafi swobodnie przepływać.
Wspólna Polityka Rolna UE, krajowe programy, instytuty, uczelnie i miliony gospodarstw gromadzą dane oraz doświadczenia. Zbyt często pozostają one w osobnych bazach, formularzach i głowach ludzi.
DZISIAJCo wymaga naprawy
- Rolnik jednocześnie zarządza glebą, pogodą, wodą, rynkiem, prawem, energią, maszynami i życiem biologicznym.
- Wiedza naukowa, lokalna tradycja i dane z gospodarstwa rzadko spotykają się w jednym użytecznym narzędziu.
- Odpady z jednego procesu nadal zbyt często nie stają się surowcem dla innego.
- Przemysłowa skala hodowli ułatwia tanią i masową produkcję, ale może oddalać zwierzę od warunków odpowiadających jego biologii oraz zwiększać stres związany z transportem i ubojem.
2127W jaką stronę idziemy
- AI jako dobrowolny doradca gospodarstwa, nie cyfrowy nadzorca rolnika.
- Produkcja żywności na wielu poziomach: pola, ogrody, miasta, szklarnie, fermentacja i systemy kontrolowane.
- Ochrona tradycyjnych metod i ulepszanie ich tylko tam, gdzie rozwiązanie faktycznie poprawia wynik ekologiczny oraz społeczny.
- Lokalne obiegi wody, biomasy, ciepła, składników pokarmowych i materiałów opakowaniowych.
- Stopniowe odchodzenie przez 10, 20 i 30 lat od dominacji przemysłowej hodowli na rzecz mniejszych gospodarstw, wypasu oraz warunków dostosowanych do biologii konkretnego gatunku. Kontrakty transformacyjne, wykup części infrastruktury, dotacje i nowe miejsca pracy mają chronić dorobek hodowców oraz pracowników.
- AI może modelować wiele wariantów przejścia, ale nie gwarantuje rozwiązania bez kosztów i konfliktów. O tempie, rekompensatach oraz akceptowalnym ryzyku decydują ludzie.
- AI, czujniki i niezależne kontrole mogą wspierać ocenę dobrostanu, lecz technologia nie zastępuje odpowiedzialności hodowcy ani prawa. Niezależna instytucja działa na podstawie publicznego mandatu, jest zarządzana przez odpowiedzialnych prawnie ludzi i wykorzystuje audytowalne modele oraz autonomiczne agenty.
- Pełne nagrania pozostają domyślnie na gospodarstwie. Instytucja otrzymuje alerty, wyniki audytu i uzasadnione próbki, a konsumenci widzą ocenę oraz metodę, nie stały podgląd pracy i prywatnego życia rolnika.
- Mobilny ubój na gospodarstwie jest hipotezą ograniczającą transport i stres. Musi zapewniać szybkie pozbawienie świadomości, minimalizację bólu, kontrolę weterynaryjną i pełną odpowiedzialność operatora.
- Polowanie i wędkarstwo mogą pozostać regulowanymi praktykami, jeśli limity wynikają ze stanu populacji, dobrostanu oraz ochrony ekosystemu.
- Chemiczną ochronę upraw stopniowo uzupełniają metody biologiczne, precyzyjne wykrywanie chorób oraz małe roboty usuwające lokalny nadmiar szkodników bez opryskiwania całego pola.
PYTANIE OTWARTEJak połączyć dane bez odbierania rolnikom własności, sprawczości i prawa do pracy inaczej?
W ciągu kilku pokoleń uwalniamy energię i węgiel magazynowane w Ziemi przez miliony lat.
Rozumiemy podstawowy kierunek zmian klimatu, ale nie znamy z pełną pewnością wszystkich lokalnych skutków, sprzężeń i progów. Ograniczanie emisji pozostaje konieczne. Równolegle musimy przygotować wodę, miasta, rolnictwo i zdrowie na zmiany, których nie uda się już uniknąć.
DZISIAJCo wymaga naprawy
- Systemy energetyczne nadal opierają znaczną część działania na spalaniu zasobów kopalnych.
- Susze, fale upałów, powodzie i przesuwanie zasięgów organizmów nakładają się na lokalne problemy społeczne.
- Adaptacja bywa traktowana jak przyznanie się do porażki, choć jest obowiązkiem wobec ludzi już żyjących.
2127W jaką stronę idziemy
- Redukcja emisji i adaptacja prowadzone jednocześnie, bez fałszywego wyboru jednej z dróg.
- Retencja krajobrazowa, miasta gąbki, odporne sieci energii oraz lokalne rezerwy wody i żywności.
- Otwarte modele ryzyka, które tłumaczą niepewność zamiast udawać idealną prognozę.
PYTANIE OTWARTEJak inwestować w odporność bez pogodzenia się z dalszym bezwarunkowym niszczeniem klimatu?
Chronimy wybrane wyspy przyrody, podczas gdy sieć życia pomiędzy nimi staje się coraz słabsza.
Najważniejsze pozostaje życie ludzkie. Nie oznacza to jednak, że inne życie jest tylko dekoracją. Gleba, mikrobiomy, grzyby, owady, rośliny i zwierzęta tworzą warunki, bez których ludzki dobrobyt nie istnieje.
DZISIAJCo wymaga naprawy
- Ochrona gatunku bez ochrony siedliska i powiązań ekologicznych często jest niewystarczająca.
- Zmieniający się klimat zmusza organizmy do migracji, podczas gdy krajobraz jest coraz bardziej pofragmentowany.
- Wartość ekosystemu najłatwiej dostrzegamy dopiero po jego utracie.
2127W jaką stronę idziemy
- Sieci siedlisk obejmujące rezerwaty, gospodarstwa, rzeki, miasta, ogrody i pobocza.
- Pomoc życiu w przetrwaniu i dalszej ewolucji w mniej stabilnym klimacie.
- Rozproszone banki nasion, mikrobiomów, grzybów, komórek oraz wiedzy o ich zależnościach.
PYTANIE OTWARTEKiedy aktywna pomoc ekosystemowi jest odpowiedzialnością, a kiedy staje się niebezpieczną ingerencją?
Nazywamy odpadem materiał, którego nie potrafimy jeszcze dobrze połączyć z kolejnym procesem.
Cywilizacja nie może działać bez wydobycia, energii i przetwarzania materii. Może jednak znacznie rzadziej tracić wartość, zatruwać otoczenie i przerzucać koszty na ludzi, którzy nie uczestniczyli w transakcji.
DZISIAJCo wymaga naprawy
- Cena produktu rzadko pokazuje pełny koszt wody, zdrowia, degradacji ekosystemu i późniejszego odpadu.
- Informacje o strumieniach materiałów są rozproszone i chronione nawet wtedy, gdy ich ujawnienie mogłoby tworzyć nowe lokalne obiegi.
- Recykling bywa etykietą, nie rzeczywistym zachowaniem wysokiej jakości materiału.
2127W jaką stronę idziemy
- Paszporty materiałowe oraz otwarte katalogi: kto ma surowiec, kto go potrzebuje i jak można go bezpiecznie wykorzystać.
- Projektowanie przedmiotów, budynków i infrastruktury z myślą o naprawie, rozłożeniu i ponownym użyciu.
- Wykorzystanie ciepła odpadowego, biomasy i produktów ubocznych tam, gdzie rachunek energetyczny oraz środowiskowy ma sens.
PYTANIE OTWARTEJak ujawniać prawdziwe koszty bez tworzenia systemu kontroli każdego zakupu i każdego człowieka?
Modele ekonomiczne tracą zdolność opisywania świata, w którym pieniądz krąży szybciej niż żywność, materia i realna praca.
Spekulujemy na cenach żywności, mieszkań, energii i zasobów potrzebnych do życia. Jednocześnie automatyzacja zmienia pracę, a część wartości społecznej oraz ekologicznej pozostaje niewidoczna dla rynku. Przejście do innego systemu musi być bardzo ostrożne. Nad tym problemem pracują ludzie znacznie mądrzejsi od autora tego manifestu.
DZISIAJCo wymaga naprawy
- Cena może rosnąć bez powstania nowej żywności, mieszkania, energii ani użytecznej rzeczy.
- Podstawowe bezpieczeństwo człowieka nadal bywa całkowicie uzależnione od aktualnej zdolności sprzedaży własnej pracy.
- Ciężka, niebezpieczna i społecznie konieczna praca nie zawsze jest wynagradzana proporcjonalnie do jej znaczenia.
- Przyroda, opieka, naprawa wspólnych zasobów i działania długoterminowe często przegrywają z szybkim zyskiem.
2127W jaką stronę idziemy
- Dwa połączone, lecz zdolne działać niezależnie systemy: nowy cyfrowy mechanizm wymiany oraz fizyczna gotówka dla osób, które nie chcą pełnego udziału w systemie.
- Osoba żyjąca poza systemem może potwierdzić prawo do podstawowych zasobów zwykłym dokumentem albo prostą rejestracją w lokalnym centrum. Rejestr ma zapobiegać powtarzaniu świadczenia, a nie śledzić życie człowieka.
- Gwarantowana podstawa obejmująca żywność, edukację, leczenie, podstawowy transport zbiorowy oraz określony limit wody i energii. Dodatkowe zasoby pozostają powiązane z pracą, opieką, nauką i projektami.
- Mieszkanie wymaga modelu hybrydowego. Pierwszy lokal służący do życia powinien być szczególnie chroniony. Kolejne mieszkania inwestycyjne, pustostany i własność ukryta w wielu spółkach mogą podlegać coraz wyższym opłatom, obowiązkom wykorzystania, a w dalszej perspektywie także limitom koncentracji.
- Jedną z hipotez jest sieć otwartych funduszy stopniowo kupujących część mieszkań na warunkach rynkowych i przeznaczających je do bezpiecznego najmu. Proces musiałby trwać wiele lat, aby nie zniszczyć oszczędności, miejsc pracy ani lokalnych rynków.
- Mniej bezwarunkowego wyścigu o pieniądz, więcej otwartych grantów. Człowiek proponuje projekt, eksperci i niezależne modele pokazują koszty, ryzyka oraz korzyści, a ludzie decydują o przyznaniu zasobów.
- Wolność zakładania działalności pozostaje, ale duże przedsięwzięcia ujawniają wpływ środowiskowy i społeczny.
- Budżet środowiskowy działa równocześnie globalnie, krajowo, lokalnie, organizacyjnie i indywidualnie. Korporacje, wielkie firmy i podmioty kontrolujące ogromne zasoby otrzymują twarde limity. Dla większości ludzi limit osobisty jest bardzo wysoki i poprzedzony informacją oraz ostrzeżeniami. Twarde ograniczenie zaczyna działać dopiero przy skrajnie wysokim zużyciu.
- Osobisty agent zdrowia może dobrowolnie podpowiadać: pij mniej, nie pal, ruszaj się i wybieraj lepsze jedzenie. Nie może jednak stać się policjantem stylu życia ani podstawą do odmowy leczenia. System powinien ograniczać szkodliwe produkty głównie przez normy, informację i demokratycznie ustalone zasady, nie przez śledzenie człowieka.
- Zasady dotyczące szkodliwych produktów i zachowań są ustalane demokratycznie oraz okresowo oceniane według realnych skutków. Liberalne polityki redukcji szkód pokazują, że edukacja, leczenie, kontrola jakości i ograniczanie ryzyka mogą czasem chronić skuteczniej niż całkowity zakaz. Nie oznacza to automatycznie pełnej dostępności wszystkiego.
- Dorosły człowiek zdolny do świadomej decyzji ma prawo odmówić leczenia, nawet gdy jego wybór wydaje się nierozsądny. System powinien sprawdzić, czy rozumie konsekwencje, zaproponować mniej obciążające możliwości i pozostawić otwartą drogę powrotu. Przymus może być rozważany tylko w wyjątkowych sytuacjach określonych prawem i objętych niezależną kontrolą.
- Ograniczonych środków na leczenie nie wolno dzielić według tego, kto prowadził się moralnie, słuchał lekarza albo zasłużył na pomoc. Kolejność powinna wynikać z pilności, przewidywanej skuteczności, ryzyka i jawnych zasad. Odmowa współpracy może wpływać na wybór konkretnej terapii tylko wtedy, gdy rzeczywiście zmniejsza jej szansę powodzenia, nigdy jako kara.
- Automatyzujemy prace niebezpieczne i monotonne. Te, których nie da się zastąpić, wynagradzamy mocniej. Solidarność ludzi jest realna, ale system nie może opierać się wyłącznie na bohaterstwie.
PYTANIE OTWARTEJak zagwarantować podstawę życia i policzyć granice środowiskowe bez zamiany troski o człowieka w nadzór nad jego mieszkaniem, zdrowiem i każdym zakupem?
Narzędzie, które może koordynować miliardy działań, może także skupić bezprecedensową kontrolę.
AI, centra danych i wielkie platformy nie mogą rozwijać się wyłącznie według funkcji zysku, wpływu i zatrzymywania użytkownika. Muszą działać w granicach energetycznych, środowiskowych, społecznych oraz praw człowieka.
DZISIAJCo wymaga naprawy
- Najpotężniejsze modele, infrastruktura obliczeniowa i zbiory danych należą do niewielkiej liczby podmiotów.
- Koszt energetyczny i wodny usług cyfrowych jest dla użytkownika prawie niewidoczny.
- Wygoda może stopniowo zmienić dobrowolnego asystenta w niewidzialnego zarządcę decyzji.
2127W jaką stronę idziemy
- Najważniejsze modele jako wspólne dobro całej ludzkości i pierwszy wielki obszar trwałej współpracy państw, nauki, organizacji społecznych oraz obywateli.
- Otwarty kod jako zasada domyślna: wspólna praca, niezależna kontrola i możliwość uruchomienia alternatywnego modelu. Dostęp do operacyjnych zdolności tworzenia broni, ataków biologicznych, masowych cyberataków i autonomicznego zabijania może wymagać osobnych ograniczeń.
- Globalne prawa ograniczające koncentrację władzy, wykorzystanie AI przeciw ludziom oraz rozwój ignorujący dobrostan innych mieszkańców planety.
- Prawo do wyjaśnienia, usunięcia danych, odwołania do człowieka i korzystania z podstawowych usług bez profilu cyfrowego.
- Otwarte, analogowe punkty pomocy. Tożsamość jest sprawdzana prostym dokumentem tylko wtedy, gdy jest rzeczywiście potrzebna, a podstawowa pomoc nie zależy od kodu QR ani społecznego wyniku.
- AI może wskazywać podejrzenie oszustwa lub manipulacji, ale nie wydaje samodzielnie wyroku. Każda niekorzystna decyzja wymaga dowodów, kontroli człowieka i prawa do odwołania.
- Jawne raportowanie zużycia energii, wody, materiałów oraz wpływu infrastruktury AI.
PYTANIE OTWARTEJak otworzyć najważniejsze modele całej ludzkości, a jednocześnie ograniczyć możliwość wykorzystania ich do przemocy, manipulacji i koncentracji władzy?
Najlepszy algorytm nie powinien zatrzymywać człowieka na ekranie.
Dzisiejsze platformy świetnie odpowiadają na pytanie: co pokazać dalej? Ziemia 2127 pyta: kogo, jaki zasób i jakie działanie warto połączyć, żeby użytkownik mógł zamknąć aplikację i zrobić coś w świecie.
DZISIAJCo wymaga naprawy
- Czas użytkownika jest łatwiejszy do zmierzenia i sprzedaży niż jakość jego relacji, zdrowia czy lokalnego działania.
- Informacja o kryzysie bez ścieżki działania wzmacnia bezradność.
- Internet łączy ludzi globalnie, ale nie zawsze pomaga im znaleźć współpracę kilkaset metrów od domu.
2127W jaką stronę idziemy
- Mapa możliwości pokazująca projekty, potrzeby, spotkania, wolne zasoby, wiedzę i małe zadania w pobliżu.
- Osobisty agent pilnujący celów użytkownika, a nie celu reklamodawcy.
- Mierzenie realnych rezultatów i satysfakcji zamiast samego czasu ekranowego.
PYTANIE OTWARTEJak zbudować platformę, której sukcesem jest to, że użytkownik przestaje jej potrzebować?
Wspólne decyzje są coraz bardziej złożone, a debata coraz częściej premiuje uproszczenie.
AI może porządkować argumenty, pokazywać koszty i wyszukiwać sprzeczności. Nie powinna jednak rozstrzygać konfliktów wartości ani zastępować politycznej odpowiedzialności człowieka.
DZISIAJCo wymaga naprawy
- Cykl medialny jest szybszy niż czas potrzebny na zrozumienie wielowymiarowej decyzji.
- Popularność autora często waży więcej niż jakość argumentu.
- Eksperci, mieszkańcy i grupy ponoszące skutki decyzji rozmawiają w osobnych przestrzeniach.
2127W jaką stronę idziemy
- Publiczne, zrozumiałe opracowania pokazujące najmocniejsze argumenty stron, dane, niepewność i koszt alternatywny.
- Wiele modeli AI wzajemnie wykrywających swoje pominięcia oraz przechyły.
- Granty oceniane równolegle przez ekspertów, mieszkańców i niezależne modele. Reklama oraz popularność autora nie mogą zastąpić jakości projektu, a każda ocena musi pozostawiać ślad argumentów i drogę odwołania.
- Procesy lokalne jako pierwsze laboratoria, bez odbierania praw osobom mniej cyfrowym.
PYTANIE OTWARTEJak pomagać ludziom rozumieć decyzję bez tworzenia testu poprawnych poglądów?
Potrafimy organizować niewiarygodnie złożone systemy, a nadal niszczymy miasta, żeby rozstrzygać spory.
Bezpieczeństwo jest realną potrzebą, a jednostronne rozbrojenie nie tworzy automatycznie pokoju. Potrzebujemy jednak większej liczby stopni pomiędzy konfliktem interesów a zabijaniem ludzi.
DZISIAJCo wymaga naprawy
- Ogromne kompetencje przemysłu, nauki, logistyki i organizacji pozostają związane z trwałą gotowością do wojny.
- Systemy prestiżu państw nagradzają zdolność niszczenia równie mocno jak zdolność ratowania i budowy.
- Wspólne ryzyka, takie jak katastrofy, pandemie i zagrożenia kosmiczne, nadal nie tworzą wystarczająco silnego wspólnego celu.
2127W jaką stronę idziemy
- Konwersja części potencjału obronnego do ratownictwa, odbudowy, rozminowania, infrastruktury i ochrony planetarnej.
- Nowe procedury mediacji, monitoringu, kompensacji i ochrony ludności.
- Rywalizacja o prestiż w zadaniach tworzących wartość: gaszeniu pożarów, budowie mostów, regeneracji i eksploracji kosmosu.
PYTANIE OTWARTEJak ograniczać funkcje bojowe bez nagradzania agresji i bez czynienia pracownika przemysłu ofiarą pokoju?